Acil Durum Hazırlığı ve Müdahale Prosedürü

Acil durum prosedürünüzü uyarlama kartı: plan kaydı ile mevzuat planı ayrımı, tatbikat ölçümü ve tatbikat sonrası gözden geçirme.

Paket: EYS paketi (İSG & Çevre) — plan ve tatbikat kayıtları. Uyarlama zorluğu: Düşük-Orta — kayıt yapısı doğrudan karşılar. Dikkat: sistemdeki “acil durum planı” kaydı mevzuatın istediği acil durum planı dokümanının yerine geçmez; ikisi birlikte yaşar (§4.1).

1. Hangi şartı karşılar

Kaynak	Madde	Şart
ISO 45001	8.2	Acil durumlara hazırlık ve müdahale: planlanmış müdahale, eğitim ve periyodik tatbikat, planın gözden geçirilmesi (özellikle tatbikat sonrası), ilgili taraflarla iletişim + kayıt zorunlu
ISO 14001	8.2	Çevresel acil durumlara hazırlık ve müdahale + periyodik test
İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik	md. 8, 11, 12	Acil durum planı hazırlanması; tatbikat: yılda en az bir kez; planın tehlike sınıfına göre 6 / 4 / 2 yılda yenilenmesi
ISO 22000	8.4	Acil duruma hazırlık (gıda güvenliği)

2. QMS’te nerede yaşıyor

Ne	Nerede	Üretilen kayıt
Acil durum planı / senaryosu	Acil Durum Planları	Kod, acil durum tipi, bölüm, yer, senaryo, müdahale prosedürü, toplanma yeri, ekipman, acil durum ekibi, sahip
Planın gözden geçirilmesi	Plan kartında	Gözden geçirme periyodu + sonraki tarih + “Gözden Geçirildi” damgası
Plan dokümanı ve krokiler	Plan → ek dosya	Mevzuata uygun acil durum planı, tahliye krokisi, kroki fotoğrafları
Tatbikat	Tatbikatlar	Kod, bağlı plan, tatbikat tipi, bölüm, yer, koordinatör, planlanan/gerçekleşen tarih, katılımcılar, tahliye süresi (dk), sonuç, değerlendirme
Tatbikat kanıtı	Tatbikat → ek dosya	Tutanak, fotoğraf, katılım listesi
Tatbikattan iyileştirme	Tatbikattan Aksiyon	İyileştirme aksiyonu + izlenebilirlik bağı
Hatırlatma	Otomatik	Plan gözden geçirme (30 gün) ve tatbikat termini (7 gün) hatırlatmaları
Takvim	Takvim	Plan gözden geçirme tarihleri ve planlanan tatbikatlar

Plan yaşam döngüsü: Taslak → Aktif → Arşiv. Tatbikat: Planlandı → Tamamlandı.

3. Değişecek tipik cümleler

Mevcut prosedürünüzde muhtemelen şöyle yazıyor	Yeni gerçek
“Acil durum planı hazırlanır ve panolara asılır.”	Plan kaydı senaryo, müdahale adımları, ekip ve toplanma yerini tutar; plan dokümanı ve krokiler ek dosya olarak yüklenir. Pano uygulaması devam eder.
“Tatbikatlar Tatbikat Tutanağı ile kayıt altına alınır.”	Tatbikat bir kayıttır (katılımcılar, tahliye süresi, sonuç, değerlendirme); tutanağı ek olarak yükleyin.
“Yılda bir tatbikat yapılır.”	Tatbikat kayıtları planlanır ve hatırlatılır; sıklık kuralını prosedürde yazın — sistem yıllık zorunluluğu takip etmez (§4.3).
“Acil durum ekipleri belirlenir ve listelenir.”	Ekip, plan kaydında kullanıcı listesi olarak tutulur. Sistem kullanıcısı olmayan ekip üyeleri için ek liste yükleyin (§4.4).
“Tatbikat sonrası plan gözden geçirilir.”	Kuralı koruyun; sistemde “Gözden Geçirildi” damgası ile kanıtlanır. Tatbikat→plan gözden geçirme bağı otomatik değildir.
“Acil durum planı [X] yılda bir yenilenir.”	Gözden geçirme periyodu plan kaydında ay olarak tanımlanır; tehlike sınıfınıza uygun süreyi girin.
“Tahliye süresi ölçülür.”	Tatbikat kaydında tahliye süresi alanı vardır — dönemler arası karşılaştırma yapılabilir.

4. Çelişki noktaları — yazmadan önce karar verin

Sistemdeki plan kaydı ≠ mevzuat planı dokümanı. Yönetmeliğin istediği acil durum planı (kroki, ekip listeleri, iletişim bilgileri dâhil) bir dokümandır; kayıt onun künyesi ve yönetim aracıdır. İki seçenek: (a) planı Doküman Yönetimi modülünde kontrollü doküman olarak yayınlayıp acil durum planı kaydına ek olarak yükleyin (önerilen); (b) yalnız ek dosya olarak tutun. Kararınızı prosedürde yazın.
Tatbikat sıklığı takip edilmez. Sistem, “bu yıl tatbikat yapıldı mı?” sorusunu otomatik sormaz; yalnız planladığınız tatbikatın terminini hatırlatır. Bu yüzden yıl başında tatbikatları planlı kayıt olarak açın — hatırlatma ancak o zaman çalışır. (İSG Yıllık Çalışma Planı’na da işleyebilirsiniz.)
Ekip üyeleri sistem kullanıcısıdır. Acil durum ekiplerinde sisteme girmeyen çalışanlar varsa, ekip listesini plan dokümanında tutun; kayıttaki ekip alanını koordinasyondan sorumlu kişilerle sınırlayın.
Tatbikat katılımcıları personel kayıtlarıdır (kullanıcı değil) — tüm çalışanları kapsayabilir. Personel kayıtlarınız eksikse katılım listesi eksik kalır (kart 10).
Tatbikat → plan gözden geçirme bağı elle kurulur. ISO 45001 §8.2 tatbikat sonrası planın gözden geçirilmesini ister. Prosedürde kural yazın: “Her tatbikat sonrası ilgili acil durum planı gözden geçirilir ve gözden geçirme kayda işlenir.”
Gerçek acil durum yaşanırsa bu bir olay kaydıdır (kart 19) — acil durum planı kaydı değil. Prosedürde ikisinin ilişkisini yazın: gerçek olay sonrası hem olay araştırması hem plan gözden geçirmesi yapılır.
Çevresel acil durumlar da aynı kayıtta yürür (birleşik HSE yaklaşımı). Tip listenizde çevresel senaryolara (kimyasal döküntü, sızıntı) yer açın.

5. Ön koşul yapılandırma

Referans Listeler → Acil Durum Tipi (yangın, deprem, sel, kimyasal döküntü, patlama, sabotaj, salgın, elektrik kesintisi…) kuruluşunuza uyarlandı mı?
Referans Listeler → Tatbikat Tipi (tahliye, yangın söndürme, ilk yardım, kimyasal döküntü, masa başı…) ve Tatbikat Sonucu tanımlı mı?
Kod Önekleri: acil durum planı ve tatbikat kod önekleri ayarlı mı?
Acil durum ekipleri: söndürme, kurtarma, ilk yardım, tahliye ekipleri sistemde kullanıcı olarak tanımlı mı?
Personel kayıtları: tatbikat katılımcıları için personel listesi güncel mi?
Gözden geçirme periyodu: tehlike sınıfınıza göre (2/4/6 yıl) plan kayıtlarına girildi mi?
Yıllık tatbikat planı: bu yılın tatbikatları planlı kayıt olarak açıldı mı?

6. EK-1 satırları

Kayıt	Nerede tutulur	Sorumlu	Saklama
Acil durum planı kayıtları (senaryo, ekip, müdahale)	Acil Durum Planları	İSG uzmanı	Süresiz
Acil durum planı dokümanı ve krokiler	Doküman Yönetimi modülü / plan kaydı eki	İSG uzmanı	Süresiz
Tatbikat kayıtları ve değerlendirmeleri	Tatbikatlar	Tatbikat koordinatörü	Mevzuat gereği + süresiz
Tatbikat tutanağı, fotoğraf, katılım listesi	Tatbikat → ek dosya	Tatbikat koordinatörü	Süresiz
Tatbikattan doğan iyileştirme faaliyetleri	Aksiyon Yönetimi modülü (bağ ile)	Faaliyet sorumlusu	Süresiz
Plan gözden geçirme kayıtları	Plan kaydı (damga)	İSG uzmanı	Süresiz

7. Kopyalanabilir paragraf blokları

Kapsam

Bu prosedür, işyerimizde meydana gelebilecek acil durumların belirlenmesini, bunlara yönelik hazırlık ve müdahale planlarının oluşturulmasını, tatbikatların yürütülmesini ve planların güncel tutulmasını kapsar.

Acil durumların belirlenmesi ve planlama

Kuruluşumuzda ortaya çıkabilecek acil durumlar; faaliyetlerimiz, kullanılan maddeler, çalışma ortamı, çevresel koşullar ve geçmiş olaylar dikkate alınarak belirlenir. Her acil durum için müdahale senaryosu, uygulanacak müdahale adımları, görevli ekipler, kullanılacak ekipman ve toplanma yerleri tanımlanarak EK-1’de tanımlanan sistemde kayıt altına alınır. Mevzuata uygun acil durum planı ve tahliye krokileri kontrollü doküman olarak yayımlanır ve ilgili kayda eklenir.

Ekipler ve eğitim

Söndürme, kurtarma, ilk yardım ve tahliye ekipleri görevlendirilir; ekip üyelerinin gerekli eğitimleri alması sağlanır ve eğitim kayıtları eğitim modülünde tutulur.

Tatbikatlar

Belirlenen acil durumlara yönelik tatbikatlar yılda en az bir kez gerçekleştirilir. Tatbikatlar yıl başında planlanarak kayıt altına alınır. Gerçekleştirilen tatbikatta katılımcılar, tahliye süresi, gözlemler ve tatbikat sonucu kayda işlenir; tutanak ve fotoğraflar kayda eklenir. Tespit edilen eksiklikler için iyileştirme faaliyeti açılır.

Planların gözden geçirilmesi

Acil durum planları; her tatbikat sonrasında, gerçek bir acil durum yaşanması hâlinde, işyerinde veya faaliyetlerde önemli bir değişiklik olduğunda ve en az [periyot] bir kez gözden geçirilir. Gözden geçirme kayıt altına alınır.

Gerçek acil durumlar

Gerçekleşen acil durumlar olay kaydı olarak açılır ve araştırılır; araştırma sonuçları ilgili acil durum planının gözden geçirilmesinde dikkate alınır.

İlgili taraflarla iletişim

Acil durumlarda ilgili kamu kurumları, komşu işyerleri, alt işverenler ve ziyaretçilerle kurulacak iletişim ve bilgilendirme yöntemleri acil durum planında tanımlanır.

8. Tetkikte ne sorulur — kanıt nereden gösterilir

Tetkikçi / müfettiş sorusu	Nereden gösterilir
“Acil durum planınızı görebilir miyim?”	Plan kaydı + ekli plan dokümanı ve krokiler
“Hangi acil durumları belirlediniz?”	Acil durum tipine göre plan kayıtları
“Bu yıl tatbikat yaptınız mı?”	Tamamlanmış tatbikat kayıtları (tarih + sonuç)
“Tatbikata kimler katıldı?”	Katılımcı listesi + katılım listesi eki
“Tahliye ne kadar sürdü?”	Tatbikat kaydındaki tahliye süresi (dönemler arası karşılaştırma)
“Tatbikatta eksik çıktı mı, ne yaptınız?”	Değerlendirme metni + açılan iyileştirme faaliyetleri
“Tatbikat sonrası planı gözden geçirdiniz mi?”	Plan kaydındaki gözden geçirme damgası (tatbikat tarihinden sonra)
“Acil durum ekipleri kim, eğitimli mi?”	Plan kaydındaki ekip + eğitim modülündeki eğitim kayıtları

Uyarlama sonrası yürürlükten kaldırılacak formlar

Tatbikat Tutanağı formu (tutanak ek olarak yüklenir)
Tatbikat Planı çizelgesi
Acil Durum Ekipleri Listesi (plan dokümanında kalır)
Acil Durum Değerlendirme Formu