İSG Tehlike Tanımlama ve Risk Değerlendirmesi

İSG risk değerlendirmesi uyarlama kartı: Fine-Kinney/5×5 seçimi, mevzuat yenileme süreleri ve kontrol hiyerarşisi.

Paket: EYS paketi (İSG & Çevre). Uyarlama zorluğu: Orta-Yüksek — mevzuat (6331 sayılı Kanun ve Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği) ile standart şartları birlikte karşılanır. Kurumsal risk yönetimiyle karıştırmayın: ikisi ayrı modüldür, ayrı yöntemdir (§4.1).

1. Hangi şartı karşılar

Kaynak	Madde	Şart
ISO 45001	6.1.2.1	Tehlikelerin sürekli ve proaktif olarak tanımlanması
ISO 45001	6.1.2.2	İSG risklerinin ve diğer risklerin değerlendirilmesi + kayıt zorunlu
ISO 45001	6.1.2.3	İSG fırsatlarının belirlenmesi
ISO 45001	6.1.4 / 8.1.2	Faaliyetlerin planlanması, tehlikenin ortadan kaldırılması ve risk azaltma (kontrol hiyerarşisi)
6331 sayılı Kanun	md. 10	Risk değerlendirmesi yapma/yaptırma yükümlülüğü
Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği	md. 12	Yenileme süreleri: çok tehlikeli 2 yıl · tehlikeli 4 yıl · az tehlikeli 6 yıl

2. QMS’te nerede yaşıyor

Ne	Nerede	Üretilen kayıt
Risk değerlendirmesi çalışması	Risk Değerlendirmeleri	Kod, başlık, bölüm/birim, tehlike sınıfı, yöntem, ekip, geçerlilik/yenileme tarihi, durum
Yöntem	Çalışma kartında — çalışmanın tamamı için tek	Fine-Kinney veya 5×5 (L tipi)
Tehlike satırları	Çalışma → Tehlike Satırları	Kategori, tehlike, risk (olası sonuç), etkilenenler, mevcut önlemler, puanlama, alınacak önlemler, sorumlu, termin
Puanlama	Satırda	5×5: olasılık × şiddet · Fine-Kinney: ihtimal × frekans × şiddet → skor ve seviye
Artık risk	Satırda	Önlem sonrası yeniden puanlama; etkin seviye = artık varsa artık
Önlemden faaliyet	Satırdan Aksiyon	Önleyici aksiyon + izlenebilirlik bağı
Çalışmanın seviyesi	Otomatik	En yüksek satır seviyesi çalışmaya yansır (filtre/istatistik)
Görsel	Dashboard	5×5 ısı haritası, seviye dağılımı, sınıf/bölüm kırılımı
Yenileme	Otomatik	Geçerlilik tarihi yaklaşan çalışmalar için hatırlatma

Yaşam döngüsü: Taslak → Yürürlükte → Arşiv. Arşivlenen çalışma tarihsel kayıttır; yenileme yeni çalışma olarak açılır.

3. Değişecek tipik cümleler

Mevcut prosedürünüzde muhtemelen şöyle yazıyor	Yeni gerçek
“Risk değerlendirmesi Risk Değerlendirme Formu (Excel) ile yapılır.”	Çalışma ve tehlike satırları sistemde tutulur; Excel tabloyu yürürlükten kaldırın.
“Risk puanı = Olasılık × Şiddet olarak hesaplanır.”	Yöntem çalışma bazında seçilir (5×5 veya Fine-Kinney); puanlama ve seviye bantları kodda sabittir, değiştirilemez (§4.3).
“Risk değerlendirmesi yılda bir gözden geçirilir.”	Yenileme süresi tehlike sınıfından gelir (2 / 4 / 6 yıl) ve hatırlatma otomatiktir. Ayrıca yenilemeyi gerektiren olaylar prosedürde sayılmalıdır (§4.4).
“Alınacak önlemler ve termin risk değerlendirme tablosuna yazılır.”	Satırda önlem ve termin alanları vardır; ayrıca her satırdan ayrı bir faaliyet kaydı açılabilir ve tamamlanması izlenir.
“Risk değerlendirme ekibi: işveren, İSG uzmanı, işyeri hekimi, çalışan temsilcisi.”	Ekip kayıtta seçilir; sistem ekip bileşimini zorlamaz — mevzuat şartını prosedürde yazın (§4.5).
“Kurumsal riskler ve İSG riskleri aynı prosedüre göre değerlendirilir.”	Hayır — ikisi ayrı modüldür ve ayrı yöntem kullanır (§4.1).
“Ortaya çıkan yeni tehlikeler için değerlendirme güncellenir.”	Yürürlükteki çalışmaya satır eklenebilir; kapsamlı değişiklikte yeni çalışma açıp öncekini arşivleyin.

4. Çelişki noktaları — yazmadan önce karar verin

İSG riski ≠ kurumsal risk. İSG risk değerlendirmesi, mevzuatın istediği biçimde çalışma → tehlike satırları yapısındadır ve ayrı bir modüldedir. Kurumsal risk (kart 03) 5×5 olasılık/etki matrisiyle ve tek kayıt yapısıyla çalışır. Prosedürlerinizi ayırın; ikisini ayrı tutmak her iki tarafın da kendi yöntemiyle doğru işlemesini sağlar.
Yöntem çalışma geneline seçilir. Bir çalışmanın içinde bazı satırları Fine-Kinney, bazılarını 5×5 ile puanlayamazsınız. Prosedürde hangi durumda hangi yöntemi kullanacağınızı yazın (ör. “saha/üretim birimlerinde Fine-Kinney, ofis birimlerinde 5×5 kullanılır”).
Puanlama ve seviye bantları sabittir. Kendi bant tanımınız varsa prosedürü sisteme uyarlayın; eşikler kuruluş tarafından değiştirilemez.
Yenileme süresi tehlike sınıfından gelir, ama yenileme sebepleri prosedürün işidir. Yönetmelik; iş kazası/meslek hastalığı, ölçüm sonuçlarındaki değişiklik, işyeri taşınması, üretim yönteminde değişiklik gibi durumlarda süreyi beklemeden yenileme ister. Bu tetikleyicileri prosedürde sayın — sistem bunları otomatik algılamaz.
Ekip bileşimi zorlanmaz. Mevzuatın istediği ekip (işveren/vekili, İSG uzmanı, işyeri hekimi, çalışan temsilcisi, destek elemanı) prosedürde tanımlanmalı ve kayıttaki ekip alanına girilmelidir.
Kontrol hiyerarşisi bir alan değildir. ISO 45001 §8.1.2 ortadan kaldırma → ikame → mühendislik kontrolleri → idari kontroller → KKD sırasını ister. Bu sıralamayı prosedürde kural olarak yazın ve “alınacak önlemler” alanında bu sırayı gözetin.
Çalışan katılımı (§5.4) ayrı bir kayıt değildir. Katılımın kanıtı ekip listesi, toplantı kayıtları ve öneri/geri bildirim kayıtlarıdır. Prosedürde nasıl sağlandığını yazın.
Arşivlenen çalışma kilitlenir — bu bilinçlidir ve mevzuatın “önceki değerlendirme” izini korur.

5. Ön koşul yapılandırma

Referans Listeler → İşyeri Tehlike Sınıfı (az tehlikeli / tehlikeli / çok tehlikeli) ve varsayılan yenileme süreleri doğru mu?
Referans Listeler → Tehlike Kategorisi (mekanik, elektrik, kimyasal, ergonomik, biyolojik, psikososyal, yangın…) kuruluşunuza uyarlandı mı?
Referans Listeler → Etkilenenler (çalışan, ziyaretçi, alt işveren, çevre…)
Kod Önekleri: risk değerlendirme çalışması kod öneki ayarlı mı?
Departmanlar: çalışmalar bölüm bazında açılacaksa departman listesi tanımlı mı?
Ekip üyeleri: İSG uzmanı, işyeri hekimi ve çalışan temsilcisi sistemde kullanıcı mı?
Yöntem kararı: hangi birimde hangi yöntem? (prosedürde yazın)

6. EK-1 satırları

Kayıt	Nerede tutulur	Sorumlu	Saklama
Risk değerlendirmesi çalışmaları	Risk Değerlendirmeleri	İSG uzmanı	Mevzuat gereği + süresiz
Tehlike satırları ve puanlamalar	Çalışma → tehlike satırları	Risk değerlendirme ekibi	Süresiz
Alınacak önlemler ve terminler	Satır + bağlı faaliyet kayıtları	Önlem sorumlusu	Süresiz
Artık risk değerlendirmeleri	Tehlike satırı	İSG uzmanı	Süresiz
Arşivlenmiş önceki çalışmalar	Risk Değerlendirmeleri (arşiv)	İSG uzmanı	Süresiz

7. Kopyalanabilir paragraf blokları

Kapsam

Bu prosedür, işyerimizdeki tehlikelerin tanımlanmasını, bu tehlikelerden kaynaklanan iş sağlığı ve güvenliği risklerinin değerlendirilmesini, kontrol önlemlerinin belirlenmesini ve risk değerlendirmesinin güncel tutulmasını kapsar.

Ekip

Risk değerlendirmesi; işveren veya vekili, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, çalışan temsilcisi ve ilgili birim çalışanlarının katılımıyla oluşturulan ekip tarafından yürütülür. Ekip üyeleri çalışma kaydında belirtilir.

Tehlikelerin tanımlanması

Tehlikeler; işyerinin bölümleri, yürütülen faaliyetler, kullanılan makine ve ekipman, kimyasal maddeler, çalışma ortamı ölçüm sonuçları, geçmiş kaza ve ramak kala kayıtları, saha denetimleri ve çalışan görüşleri dikkate alınarak tanımlanır. Her tehlike için ortaya çıkabilecek risk ve etkilenebilecek kişiler belirtilir.

Risklerin değerlendirilmesi

Tanımlanan her tehlike için mevcut kontrol önlemleri dikkate alınarak risk puanlanır ve seviyesi belirlenir. Puanlamada [Fine-Kinney / 5×5 L tipi] yöntemi kullanılır. Yöntem çalışma bazında belirlenir ve çalışma kaydında belirtilir.

Kontrol önlemleri

Belirlenen riskler için alınacak önlemler; tehlikenin ortadan kaldırılması, tehlikeli olanın daha az tehlikeli olanla değiştirilmesi, mühendislik kontrolleri, idari kontroller ve kişisel koruyucu donanım kullanımı sırası gözetilerek belirlenir. Her önlem için sorumlu ve termin tanımlanır; önlemler faaliyet kaydı olarak açılarak tamamlanana kadar izlenir. Önlemler uygulandıktan sonra risk yeniden değerlendirilerek artık risk seviyesi kaydedilir.

Yenileme

Risk değerlendirmesi; işyerinin tehlike sınıfına göre [2/4/6] yılda bir yenilenir. Bunun yanında; iş kazası veya meslek hastalığı meydana gelmesi, işyerinin taşınması veya bölümlerinde değişiklik yapılması, üretim yöntemi, kullanılan madde veya ekipmanda değişiklik olması, çalışma ortamı ölçüm sonuçlarında değişiklik tespit edilmesi ve mevzuat değişikliği hâllerinde süre beklenmeksizin yenilenir. Yenilenen değerlendirme yeni bir çalışma olarak kaydedilir; önceki çalışma arşivlenerek saklanır.

8. Tetkikte ne sorulur — kanıt nereden gösterilir

Tetkikçi / müfettiş sorusu	Nereden gösterilir
“Risk değerlendirmeniz güncel mi?”	Çalışma durumu (yürürlükte) + geçerlilik/yenileme tarihi
“Tehlikeleri nasıl belirlediniz?”	Tehlike satırları + kaynak (ölçüm, olay, saha denetimi) kayıtları
“Bu risk için hangi önlemi aldınız?”	Satırdaki alınacak önlemler + bağlı faaliyet kaydının durumu
“Önlem sonrası risk düştü mü?”	Artık risk puanı ve etkin seviye
“Kontrol hiyerarşisini uyguladınız mı?”	Önlem metinleri + prosedürdeki hiyerarşi kuralı
“Ekipte kimler vardı?”	Çalışma kaydındaki ekip listesi
“Kaza sonrası değerlendirmeyi yenilediniz mi?”	Olay kaydı tarihi ile yeni çalışma tarihinin karşılaştırılması
“Önceki risk değerlendirmenizi görebilir miyim?”	Arşivlenmiş çalışmalar

Uyarlama sonrası yürürlükten kaldırılacak formlar

Risk Değerlendirme Formu / Tablosu (Excel)
Tehlike Bildirim Formu (saha bildirimi ayrı yürüyorsa korunabilir)
Risk Değerlendirme Ekip Tutanağı
Önlem Takip Çizelgesi